Je kent het: je loopt de supermarkt in voor brood en melk, en je komt naar buiten met een zak chips, een bos bloemen en een pot pindakaas die je eigenlijk nog had. Dat ligt niet aan je trek, blijkt uit onderzoek waarover BNR afgelopen weekend berichtte. Het ligt aan iets veel simpelers: of je een boodschappenlijstje bij je hebt. Wie zonder lijstje de winkel in gaat, doet in 69 procent van de gevallen een impulsaankoop. Mét lijstje is dat maar 24 procent. Precies goed om te weten nu december eraan komt, de maand waarin we meer kopen dan ooit.
Wat het onderzoek laat zien
We denken vaak dat je met honger meer koopt. Dat klopt maar half, schrijft BNR. Honger speelt vooral een rol bij snoep en snacks: wie op een schaal van 0 tot 10 één punt hongeriger is, heeft 9 procent meer kans op een impulsaankoop uit het snoepschap. Bij de rest van de boodschappen maakt het lijstje het verschil.
Leeftijd telt wel mee. Jongeren laten zich bij honger sneller verleiden dan ouderen. Consumentenpsycholoog Patrick Wessels zegt tegen BNR dat het al langer bekend was dat je met een lijstje efficiënter winkelt. Zijn eerlijke kanttekening: "Maar het is ook een beetje saai, natuurlijk."
Waarom een lijstje zo goed werkt
Een lijstje doet eigenlijk twee dingen. Vooraf dwingt het je om na te denken over wat je echt nodig hebt. En in de winkel geeft het je iets om je aan vast te houden, terwijl alles om je heen roept dat je nog iets anders moet kopen: de aanbieding bij de ingang, de chocolade bij de kassa, het schap met seizoensartikelen. Wie een plan heeft, hoeft niet ter plekke te beslissen. En wie niet hoeft te beslissen, koopt minder per ongeluk.
December: de maand van de impulsaankopen
De komende weken staan de winkels vol verleidingen: pepernoten, chocoladeletters, kerstversiering, Black Friday-deals en cadeautjes "voor erbij". Zo houd je het een beetje in de hand, met hetzelfde principe:
- Boodschappen: maak het lijstje samen. Met een gedeelde boodschappenlijst zet iedereen in huis erop wat op is. Wie naar de winkel gaat, heeft alles bij de hand, en wie iets haalt, vinkt het af. Zo sta je ook niet met twee zakken pepernoten thuis. Wil je meteen slim kiezen tussen A-merk en huismerk? Lees dan ons stuk over waarom A-merken weer duurder werden.
- Het kerstdiner: plan het van tevoren. Juist voor één grote maaltijd koop je snel te veel. Met de checklist kerstdiner voorbereiden zet je de boodschappen en de planning op een rij.
- Black Friday: weet wat je zoekt voordat je gaat kijken. Black Friday valt dit jaar op 27 november. Wie zonder plan door de deals scrolt, koopt vooral wat goedkoop lijkt. Zet vooraf op een rij wat je eigenlijk al wilde hebben; in ons stuk over slim shoppen in de sale lees je hoe.
- Cadeaus: vraag wat iemand écht wil. Een cadeau dat je "toevallig zag liggen" is vaak ook een impulsaankoop. Als je familie een gratis verlanglijstje maakt, weet je wat je moet halen en voorkom je dubbele cadeaus. En geef je ook zelf door wat je graag wilt hebben, dan krijg jij ook geen cadeaus die in de kast belanden.
- Online: wacht een nachtje. In een webwinkel ligt de verleiding net zo goed op de loer, zeker bij platforms die je met korting en aftelklokjes laten kopen. De Consumentenbond deed daar eerder onderzoek naar; lees ons stuk over TikTok Shop en impulsaankopen. Zet iets in je winkelwagen, en beslis de volgende dag.
Saai? Misschien. Maar het scheelt
Wessels heeft gelijk: een lijstje maken is niet het spannendste dat je deze week gaat doen. Maar het verschil tussen 69 en 24 procent is groot, en in een maand waarin de uitgaven toch al hoog zijn, telt elke impulsaankoop die je niet doet. Een lijstje maak je in een paar minuten; op Vlijstje kan dat gratis, zonder account, en je deelt het met één tik met de rest van het huis.
