Een dun boekje over goede manieren voor kinderen, gedrukt in 1609 en lang verloren gewaand, is na ruim vierhonderd jaar terug in Rotterdam. Het gaat om La civilité puerile van Erasmus, meldt de NOS. Het boekje dook op bij een antiquair in de Verenigde Staten en is volgens de bibliotheek het enige overgebleven exemplaar van een oplage van misschien wel duizend. "Het was meer een gebruiksboek dan een bewaarboek", zegt conservator John Tholen. Het werd dus echt gebruikt, en juist daarom bleef er zo weinig van bewaard. En de tips zijn verrassend herkenbaar: wens iemand gezondheid als hij niest, en ga pas aan tafel als je je handen hebt gewassen.
Vier eeuwen later is er één moment waarop goede manieren extra in de schijnwerpers staan: pakjesavond. Hoe leer je je kind netjes een cadeau ontvangen, ook als het niet helemaal is wat het hoopte? Zes tips, in de geest van Erasmus.
1. Oefen het bedankmoment van tevoren
Kinderen leren manieren vooral door te doen, niet door een preek op het moment zelf. Speel daarom een paar dagen voor pakjesavond een rollenspel. Jij geeft een ingepakt boek of een oude knuffel, je kind pakt uit en zegt dankjewel. Draai de rollen daarna om. Het voelt een beetje gek, maar op de avond zelf weet je kind precies wat het kan zeggen. En kinderen vinden zo'n spelletje meestal hartstikke leuk.
2. Eén voor één uitpakken, en kijken wie het gaf
Bij een stapel cadeaus is de verleiding groot om alles tegelijk open te scheuren. Spreek af dat iedereen om de beurt uitpakt, en dat je eerst kijkt van wie het cadeau komt. Zo ziet de gever de blije reactie, en voelt je kind dat er achter elk cadeau iemand zit die erover heeft nagedacht. Het maakt de avond bovendien een stuk langer en gezelliger.
3. Wat zeg je als het tegenvalt?
Iedereen krijgt weleens iets wat niet in de smaak valt. Leer je kind dat het niet hoeft te liegen, maar wel aardig kan zijn. "Wat lief dat je aan me dacht" of "Wat een mooie kleur" klopt altijd. Teleurstelling mag er zijn, alleen niet waar de gever bij staat. Achteraf kun je samen bespreken wat je met het cadeau doet. Ruilen kan vaak nog, en een cadeau doorgeven is ook prima, als je het netjes doet. Lees daarover ook ons stuk over de regels van het doorgeven.
4. Bedank ook achteraf
Een dankjewel op de avond zelf is mooi, maar een bedankje achteraf blijft langer hangen. Laat je kind een tekening maken voor de oma die het cadeau stuurde, of neem een kort filmpje op waarin het met het cadeau speelt. Vooral familie die er niet bij kon zijn, vindt dat geweldig. En je kind leert dat bedanken meer is dan een verplicht woordje.
5. Een verlanglijstje is een vraag, geen bestellijst
Een verlanglijstje helpt de familie, en het voorkomt dubbele cadeaus. Maar leer je kind ook dat een lijstje een wens is en geen garantie. Laat het meer opschrijven dan het zal krijgen, zodat de gever kan kiezen. Zo blijft er iets te raden, en voelt het niet als bestellen. Kleine kinderen kunnen hun wensen op Vlijstje zelfs inspreken bij Victor, en met een kinderlijstje deel je ze daarna met opa, oma en de rest van de familie.
6. Laat je kind zelf ook geven
De beste manier om te leren ontvangen is zelf geven. Laat je kind een kleinigheid maken of uitkiezen voor iemand anders, en help het met inpakken. Wie zelf heeft gezien hoe spannend het is om een cadeau te geven, begrijpt ineens waarom de gever zo graag naar je gezicht kijkt. Over dat spannende gevoel schreven we eerder: waarom geven soms best spannend is.
Het boekje zelf zien?
Ben je in de buurt van Rotterdam? Volgens de NOS is het boekje van Erasmus vanaf dit weekend voor het eerst te zien bij de bibliotheek van Rotterdam, die met meer dan 3.000 boeken van vóór 1900 de grootste Erasmus-verzameling ter wereld heeft. Check vóór je gaat de website van de bibliotheek voor de locatie en de openingstijden.
Op naar een gezellige pakjesavond
Goede manieren zijn geen kwestie van regels uit je hoofd leren, maar van rekening houden met een ander. Dat wist Erasmus al, en het geldt nog steeds op pakjesavond. Begin met een sinterklaaslijstje waar je kind zelf aan meewerkt, dan heeft de Sint de juiste ideeën en blijft er genoeg te raden. Gratis, en een account hoeft niet eens.
Bron: NOS, 21 oktober 2026, met informatie van Rijnmond en Bibliotheek Rotterdam.
